Pracownicy etatowi (np. UoP), mianowani, z wyboru, pracownicy nieetatowi (umowy cywilno-prawne dla pracownik贸w najemnych) i pracownicy na w艂asny rachunek (samozatrudnieni JDG, czyli B2B i B2C) utrzymuj膮 system zdrowotny z podatk贸w dochodowych (PIT) i sk艂adek zdrowotnych (NFZ). Obci膮偶enia te nie s膮 r贸wne. Proporcjonalnie do dochod贸w wi臋cej p艂ac膮 JDG. Pracownicy etatowi otrzymuj膮 dodatkowo warto艣ciowe bonusy, kt贸re nie s膮 wliczane do ich dochod贸w, i od kt贸rych nie odprowadza si臋 podatku PIT i sk艂adki zdrowotnej. Istniej膮 grupy zawodowe, kt贸re nie p艂ac膮 sk艂adek zdrowotnych i podatk贸w, albo p艂ac膮 je w symbolicznej kwocie. Grupy te korzystaj膮 z systemu zdrowotnego utrzymywanego przez innych obywateli. Szczeg贸艂y o obci膮偶eniach sk艂adk膮 zdrowotn膮 i podatkiem dochodowym r贸偶nych grup zawodowych przedstawi艂em w moich poprzednich opracowaniach - patrz: LISTA. Sk艂adka zdrowotna - fakty, analizy i wnioski (zbi贸r opracowa艅).
Co zmieni膰, by obci膮偶enia pracuj膮cych by艂y dla wszystkich takie same w obecnym systemie sk艂adkowo-podatkowym?
- Wprowadzi膰 ulgi w p艂aceniu sk艂adki zdrowotnej dla JDG i w艂a艣cicieli sp贸艂ek osobowych (dalej 艂膮cznie: JDG), bo p艂ac膮 wi臋cej podatku PIT i sk艂adki zdrowotnej w relacji do dochod贸w ni偶 p艂ac膮 pracownicy UoP.
- Obci膮偶y膰 wszystkich pracownik贸w sk艂adk膮 NFZ i podatkiem PIT od warto艣ci rynkowej otrzymanych od pracodawcy dodatkowych bonus贸w niezaliczonych do ich przychod贸w (list臋 przedstawi艂em w opracowaniu Bonusy pracownicze pozap艂acowe 07.2025). Pracownicy nie p艂ac膮 (PIT i sk艂.zdrowotnej) od warto艣ci tych bonus贸w, cho膰 s膮 one ich dodatkowym dochodem obni偶aj膮cym koszty 偶ycia, darmowymi dobrami i us艂ugami wykorzystywanymi w celach prywatnych. Za to samo JDG p艂ac膮 z prywatnych 艣rodk贸w.
- Zwrot od pa艅stwa dla JDG proporcjonalnej cz臋艣ci minimalnej sk艂adki zdrowotnej, kt贸r膮 przedsi臋biorca samozatrudniony musi zap艂aci膰 nawet przy uzyskanym dochodzie mniejszym od obliczonego dochodu ustawowego dla minimalnego wynagrodzenia brutto (UoP). Dotyczy to: dochod贸w JDG mniejszych od ustawowego minimum (dla UoP), braku dochod贸w lub poniesionych strat (opcja, za kt贸r膮 nie b臋d臋 umiera艂; minimalna sk艂adka niezale偶na od dochod贸w ma sens, bo w ko艅cu przedsi臋biorca posiada aktywn膮 w CEiDG firm臋 - 藕r贸d艂o jakich艣 dochod贸w, mo偶e zachorowa膰 i potrzebowa膰 pomocy systemu op. zdrowotnej, i p艂aci za gotowo艣膰 systemu zdrowotnego - cho膰by z w艂asnych oszcz臋dno艣ci a nie dochod贸w. Postulat ma jednak znaczenie w kontek艣cie innych uprzywilejowanych grup zawodowych, kt贸re nie p艂ac膮 sk艂adki zdrowotnej wcale lub p艂ac膮 j膮 w symbolicznej albo znacznie obni偶onej kwocie - o czym b臋dzie w dalszej cze艣ci opracowania).
- Zwrot od pa艅stwa dla JDG ca艂o艣ci lub cz臋艣ci koszt贸w poniesionych na prywatne leczenie, kt贸rego nie mo偶na by艂o zast膮pi膰 leczeniem finansowanym przez NFZ bez uszczerbku zagra偶aj膮cemu funkcjonowaniu przedsi臋biorstwa. Dotyczy to sytuacji, gdy d艂ugie oczekiwanie w kolejce do lekarza specjalisty prowadzi艂oby do wstrzymania dzia艂alno艣ci gospodarczej i w efekcie: utraty cz臋艣ci przychodu, utraty biznesu, p艂acenia kar umownych dla kontrahent贸w B2B lub konsument贸w B2C. Du偶e ryzyko ponosz膮 przedsiebiorcy JDG nie zatrudniaj膮cy pracownik贸w lub nie korzystaj膮cy z us艂ug firm zewn臋trznych w dzia艂alno艣ci produkcyjnej, handlowej, us艂ugowej JDG (szczeg贸艂y w Role przedsi臋biorcy w firmie JDG, 09.2025).
- Wprowadzi膰 standardowe op艂aty sk艂adek zdrowotnych dla grup zawodowych zwolnionych z tego obowi膮zku lub p艂ac膮cych symboliczne kwoty lub niestandardowo zani偶one wzgl臋dem sk艂adek p艂aconych przez pracownik贸w UoP i JDG: np. rolnicy KRUS, duchowie艅stwo (艣rodowisko lekarskie wyliczy艂o ponad 20 grup zawodowych zwolnionych z p艂acenia sk艂adki zdrowotnej).
- Wprowadzi膰 op艂aty sk艂adki zdrowotnej, PIT i inne podatki (m.in. od cz臋艣ci nieruchomo艣ci) dla rolnik贸w i os贸b prowadz膮cych dodatkow膮 i niezarejestrowan膮, pozarolnicz膮 dzia艂alno艣膰 gospodarcz膮 (niezarejestrowanej JDG) - szara strefa.
- Na nowo zdefiniowa膰 w ustawach (np. z 1991 r. o podatku dochodowym od os贸b fizycznych) poj臋cie dzia艂alno艣ci gospodarczej i usun膮膰 wy艂膮czenia z niej dzia艂alno艣ci przynosz膮cej regularny doch贸d gospodarstwu domowemu (np. wynajem mieszkania jednego, dw贸ch, itd., produkcja w domowej mikroinstalacji i sprzeda偶 energii elektrycznej do ZE w umowie net-metering lub net-billing). Aktywno艣ci te powinny by膰 traktowane jak jednoosobowa dzia艂alno艣膰 gospodarcza i opodatkowane oraz osk艂adkowane tak samo jak JDG.
- R贸wny dost臋p do leczenia NFZ. W Polsce niekt贸re grupy zawodowe (np. medyczne, politycy) maj膮 lepszy dost臋p do leczenia finansowanego z NFZ: kr贸tkie kolejki lub ich brak, korzystaj膮 z procedur medycznych, kt贸re s膮 niedost臋pne dla innych obywateli ubezpieczonych NFZ.
- Dodatkowe dwie sk艂adki zdrowotne dla os贸b spo偶ywaj膮cych lub korzystaj膮cych z u偶ywek (alkohol, nikotyna, narkotyki, dopalacze) z dw贸ch tytu艂贸w: 1) koszt贸w leczenia z NFZ pacjenta spo偶ywaj膮cego u偶ywki, 2) koszt贸w leczenia z NFZ innych pacjent贸w nara偶onych na bierny kontakt z u偶ywkami (np. wdychanie dymu z papieros贸w, e-papieros贸w lub innych u偶ywek) wytworzonych i rozprzestrzenionych w powietrzu przez osob臋 pal膮c膮 (w miejscu publicznym z zakazem lub w pobli偶u innych mieszka艅: balkony lub okna dom贸w wielorodzinnych typu bloki mieszkalne, klatki schodowe, pojazdy i przystanki komunikacji publ.). Osoba przy艂apana "na gor膮cym uczynku" przez policj臋 otrzymuje mandat karny z decyzj膮 administracyjn膮 o dodatkowej rocznej op艂acie sk艂adki zdrowotnej. [Twoja wolno艣膰 do palenia papieros贸w nie mo偶e ogranicza膰 cudzej wolno艣ci do wdychania powietrza bez dymu papierosowego]
- Kara administracyjna dla przedsi臋biorstw, gmin, zanieczyszczaj膮cych 艣rodowisko naturalne (np. utwardzenie drogi gruntowej niewyp艂ukanym, pyl膮cym 偶u偶lem, 偶wirem, kruszywem przy dzia艂kach zamieszka艂ych, rekreacyjnych, itp.). Zanieczyszczenie 艣rodowiska mo偶e mie膰 potencjalny lub rzeczywisty negatywny wp艂yw na zdrowie ludzi. Problemy zdrowotne ludzi (mieszka艅c贸w, letnik贸w) mog膮 wyst膮pi膰 w kr贸tkim lub w d艂ugim wieloletnim okresie ich ekspozycji na zanieczyszczenie w powietrzu. Powietrze zanieczyszczone py艂em (i mikrocz膮stkami PM10, PM2.5) rozprzestrzenia si臋 na ich dzia艂ki i wdziera do dom贸w w dzie艅 i w nocy, suchym latem, wiosn膮. Zanieczyszczenie drogi gruntowej mo偶e pogorszy膰 jako艣膰 w贸d podziemnych wykorzystywanych do spo偶ycia z prywatnych studni, ziemi (np. wyp艂ukiwanie zwi膮zk贸w toksycznych wraz z deszczem i topniej膮cym 艣niegiem na s膮siednie pola uprawne, zamieszka艂e dzia艂ki). Zanieczyszczenie 艣rodowiska (py艂em, mikrocz膮stkami, lotnymi zwi膮zkami organicznymi, zwi膮zkami toksycznymi) rodzi du偶e koszty wieloletniego leczenia poszkodowanych, dramaty rodzinne i problemy spo艂eczne. Mo偶e zako艅czy膰 si臋 艣mierci膮 (w 2019 r. z powodu wdychania PM2.5 z zanieczyszczonego powietrza po d艂ugich latach leczenia zmar艂o szac. 40 tys. Polak贸w). Kara administracyjna by艂aby wydawana z urz臋du niezale偶nie od innych konsekwencji wynikaj膮cych z przepis贸w budowlanych i 艣rodowiskowych oraz roszcze艅 odszkodowawczych dla ofiar.
Szczeg贸艂owe informacje o JDG, pracownikach UoP przedstawi艂em w: DANE. Czym jest JDG?, 07.2025.
